Updates from July, 2013 Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • என். சொக்கன் 8:17 pm on July 23, 2013 Permalink | Reply  

    எனதும் தனதும் 

    • படம்: தேன் நிலவு
    • பாடல்: ஓஹோ எந்தன் பேபி
    • எழுதியவர்: கண்ணதாசன்
    • இசை: ஏ. எம். ராஜா
    • பாடியவர்கள்: ஏ. எம். ராஜா, எஸ். ஜானகி
    • Link: http://www.youtube.com/watch?v=CFqy0ltmYuU

    ஓஹோ, எந்தன் பேபி, நீ

    வாராய், எந்தன் பேபி,

    கலை மேவும், வர்ண ஜாலம்

    கொண்ட கோலம் காணலாம்!

    எந்தன், உந்தன் என்ற சொற்களை நாம் தினசரிப் பேச்சில் பயன்படுத்துவதில்லை. ஆனால் கவிதைகளில், உரைநடையில், மேடைப் பேச்சில் நிறைய பயன்படுத்துகிறோம்.

    பிரபலமாகிவிட்ட இந்த இரு வார்த்தைகளும், இலக்கணப்படி பார்த்தால் சரியா?

    எந்தன், உந்தன் என்ற சொற்கள் என் + தன், உன் + தன், அதாவது என்னுடைய, எனக்குச் சொந்தமான, உன்னுடைய, உனக்குச் சொந்தமான என்ற பொருளில் வருகின்றன.

    ‘ன, ல முன் ற, ன ஆகும் த, நக்கள்’ என்பது நன்னூல் சூத்திரம்.

    அதாவது, ஒரு சொல்லின் தொடக்கத்தில் ’த’ அல்லது ‘ந’ என்ற எழுத்து இருந்து, அதன் முந்தைய சொல்லின் நிறைவில் ’ன்’ அல்லது ’ல்’ இருந்தால், அந்த ‘த’ என்ற எழுத்து ‘ற’ என மாறும், ‘ந’ என்ற எழுத்து ‘ன’ என மாறும்.

    இந்தச் சூத்திரத்தின்படி, என் + தன் ஆகியவை சேரும்போது, ’ன்’ என்ற எழுத்து முதல் சொல்லின் நிறைவில் உள்ளதால், இரண்டாவது சொல்லின் தொடக்கத்தில் உள்ள ‘த’ என்ற எழுத்து, ‘ற’வாக மாறி, அது ’என்றன்’ என ஆகும், இதேபோல் உன் + தன் = உன்றன்.

    பிறகு ஏன் கண்ணதாசன் (ஓஹோ, எந்தன் பேபி), வாலி (எந்தன் நெஞ்சில் நீங்காத தென்றல் நீதானா), வைரமுத்து (இது கம்பன் பாடாத சிந்தனை, உந்தன் காதோடு யார் சொன்னது?) என்று எல்லாரும் எந்தன், உந்தன் என்று எழுதுகிறார்கள்?

    இதற்கு மூன்று விளக்கங்கள் சொல்லலாம்.

    #1 வலிய நீட்டிச் சொல்லும் விளக்கம்

    ’என்’ என்று ஒருமையில் சொன்னால், என் + தன் = என்றன். அதையே கொஞ்சம் மாற்றி ‘எம்’ என்று பன்மையில் சொன்னால், எம் + தன் = எந்தன்.

    ஒருமை எப்படிப் பன்மை ஆகும்?

    பாடுவது காதலர்கள் அல்லவா? அவன் என்றாலே அதில் அவளும் சேர்ந்துவிடுகிறாள், அதனால் பன்மை. அம்புடுதேன் 😉

    #2 கவித்துவ விளக்கம்

    இவையெல்லாம் காதல் பாட்டுகள். ‘மெல்லினங்கள் பாடு கண்ணே, வல்லினங்கள் வாய் வலிக்கும்’ என்று வைரமுத்து எழுதியதுபோல, ‘என்றன்’, ‘உன்றன்’ என்றால் பாடும் காதலர்களுக்கு வாய் வலிக்குமே, அதனால் வல்லின எழுத்தாகிய ‘ற’கரத்தை நீக்கி, மென்மையாக ‘எந்தன்’, ‘உந்தன்’ என்று மாற்றிவிடுகிறார்களோ என்னவோ!

    #3 கிளுகிளு விளக்கம்

    காதலர்கள் மத்தியில், யாரோ வகுத்த புணர்ச்சி விதிகளுக்கெல்லாம் மரியாதையில்லை 😉

    ***

    என். சொக்கன் …

    23 07 2013

    234/365

     
    • rajinirams 10:17 am on July 24, 2013 Permalink | Reply

      அடடா.முத்தான மூன்று விளக்கங்களும் அருமை.எந்தன் பாடல்களில் நீ நீலாம்பரி என்ற டி.ஆர்.பாடல்.வைரமுத்துவின் நீ தானே எந்தன் பொன்வசந்தம்,எந்தன் உயிரின் நிழலே இப்படி இருந்தாலும் வாலியின் என் மனதை கொள்ளை அடித்தவளே போன்ற பாடலை பார்க்கும்போது சந்தத்திற்கு ஏற்ப என்.எந்தன் அமைகிறது என்பது என் கருத்து.நன்றி.

    • GiRa ஜிரா 2:56 pm on July 24, 2013 Permalink | Reply

      மூன்றாவது கருத்துதான் மிகப் பொருத்தம் 🙂

    • amas32 6:19 pm on July 24, 2013 Permalink | Reply

      சூப்பர்! மூன்று விளக்கங்களும் அருமை 🙂 அதுவும் தவிர poetic liberty என்று ஒன்றுள்ளதே! 🙂

      amas32

    • Arun Rajendran 1:15 pm on July 25, 2013 Permalink | Reply

      கோவை வட்டார வழக்குல “என்ற” (என்னுடைய), “உன்ற” (உன்னுடைய) சொல்லாடல்கள் அதிகமா இடம்பெறும்..இலக்கண விதிகளின்படி சரியான பயண்பாடுதான் போல..
      நன்றிகள் சொக்கன் சார்,

      இவண்,
      அருண்

  • GiRa ஜிரா 10:54 am on June 28, 2013 Permalink | Reply  

    மோடிபற்றிக் கொஞ்சம் 

    சில சொற்களை நாம் அடிக்கடி பயன்படுத்தியிருப்போம். ஆனால் அதற்கு என்ன பொருள் என்று அவ்வளவாக சிந்தித்திருக்க மாட்டோம். அப்படியொரு சொல்லைத்தான் நாம் இன்று பார்க்கப் போகிறோம்.

    தொலைக்காட்சியில் “வாராயோ வெண்ணிலாவே கேளாயோ எந்தன் கதையே” என்ற பாடல் ஓடிக்கொண்டிருந்தது. அந்தப் பாடலில் வந்த ஒரு வரிதான் என்னுடைய சிந்தனையைத் தூண்டி விட்டது.

    அனுதினம் செய்வார் மோடி
    அகமகிழ்வார் போராடி

    இந்த வரியில் வந்த மோடி என்ற சொல்லைத்தான் இன்று நாம் பார்க்கப் போகிறோம்.

    பொதுவாகவே மோடி என்றால் அதுவொரு வித்தை என்ற அளவுக்கு நமக்குத் தெரியும். இந்தப் பாட்டிலும் அப்படித்தான் வருகிறது. அனுதினமும்(ஒவ்வொரு நாளும்) கணவன் மோடி வித்தை செய்து ஏமாற்றுகிறார் என்று பெண் குற்றம் சாட்டுவது போல பாட்டில் வருகிறது.

    சிலர் மோடி வித்தையை கண்கட்டு வித்தை என்றும் சொல்வார்கள். எப்படியோ, மோடி என்றால் ஒரு வித்தை. அதை வைத்து மக்களை ஏமாற்றலாம் (அல்லது) மகிழ்விக்கலாம் என்று தெரிகிறது.

    சரி ஐயா! மோடி என்ற சொல் எங்கிருந்து வந்தது?

    அதைப் புரிந்து கொள்ள கொஞ்சம் காலத்தால் பின்னோக்கிப் போக வேண்டும்.

    அந்தக் காலத்தில் மந்திர தந்திர வித்தைகளைக் கற்றுக் கொண்டவர்கள் மாகாளிக்கு நச்சு பொருட்களை இட்டு வேள்வி செய்து தீய மந்திரங்களை உச்சாடணம் செய்து பலி கொடுப்பார்களாம். அந்த பலியை ஏற்றுக் கொண்ட காளி குறிப்பிட்ட காலம் வரைக்கும் அவர்கள் இட்ட ஏவல்களை செய்வாளாம்.

    இந்த சக்திகளை வைத்துக் கொண்டு ஏதேதோ வித்தைகளைக் காளியின் அருளால் செய்து மக்களையும் மன்னர்களையும் மருட்டி வெருட்டி சொகுசாக வாழ்வார்களாம் அந்த மந்திரவாதிகள்.

    இப்படி காளியின் துணை கொண்டு செய்யப்படும் வித்தைக்கு காளியின் பெயரே அமைந்தது. ஆம். காளிக்கு மோடி என்றும் ஒரு பெயருண்டு.

    இப்போது புரிந்திருக்குமே மோடி வித்தை என்ற பெயர் வரக் காரணம்.

    காளியை மோடி என்று இலக்கியங்களிலேயே அழைத்திருக்கிறார்கள். அப்பரும் அருணகிரிநாதரும் கலிங்கத்துப்பரணி எழுதிய செயங்கொண்டாரும் மோடி என்ற பெயரில் காளியை அழைத்திருக்கிறார்கள்.

    உவையுவை உளஎன் றெண்ணி
    உரைப்ப தென்உரைக் கவந்த
    அவை அவை மகிழ்ந்த மோடி
    அவயவம் விளம்பல் செய்வாம்
    நூல் – கலிங்கத்துப்பரணி
    பாடியவர் – செயங்கொண்டார்

    காளிக்குப் படையல் வைக்கப்பட்டிருக்கிறது. படையல்களைப் பார்க்கிறாள் அன்னை. இருக்கின்ற எல்லாவற்றையும் கண்டு மகிழ்ந்து ஏற்றுக் கொள்கின்றாளாம் காளி. ஆனால் இந்தப் பாடலில் காளி என்ற பெயருக்குப் பதிலாக மோடி என்ற பெயரைப் பயன்படுத்தியிருக்கிறார் செயங்கொண்டார்.

    போகமார் மோடி கொங்கை
    புணர்தரு புனிதர்போலும்
    வேகமார் விடையர் போலும்
    வெண்பொடியாடு மேனிப்
    பாகமா லுடையர் போலும்
    நூல் – தேவாரம்
    பாடியவர் – அப்பர் (திருநாவுக்கரசர்)

    மோடி(காளி)யின் கொங்கை தனைப் புணர்ந்து போகத்தையும் ரசிக்கும் சிவனார் என்று திருநாவுக்கரசர் பாடுகிறார்.

    அருணகிரிநாதரை எதிர்த்த சம்பந்தாண்டானும் ஒரு மோடி வித்தைக்காரர்தான். காளி உபாசகராக இருந்து அருணகிரி மேல் காளியை ஏவி விட்டார். ஆனால் முருகன் அருளால் அருணகிரிநாதரும் பிழைத்தார். தமிழும் பிழைத்தது. அத்தோடு சம்பந்தாண்டானின் ஏவல் காலம் முடிவடைந்ததால் அதற்குப் பின்னர் காளி உதவவில்லை.

    இதுதான் மோடி வித்தையின் கதை.

    பதிவில் இடம் பெற்ற பாடல்
    பாடல் – வாராயோ வெண்ணிலாவே
    பாடியவர்கள் – ஏ.எம்.ராஜா, பி.லீலா
    பாடல் வரிகள் – தஞ்சை ராமையாதாஸ்
    இசை – எஸ்.ராஜேஸ்வரராவ்
    படம் – மிஸ்ஸியம்மா
    பாடலின் சுட்டி – http://youtu.be/1AbSd-UYoyo

    அன்புடன்,
    ஜிரா

    209/365

     
    • rajnirams 2:40 pm on June 29, 2013 Permalink | Reply

      ஓ,புதிய தகவல்-மோடி என்பதற்கு “காளி”என்றும் பொருள் என்று.நன்றி.-அதான் மோடின்னா எதிர்கட்சிகளுக்கு நாக்கு தள்ளுதோ:-))

  • mokrish 10:57 am on April 27, 2013 Permalink | Reply
    Tags: , , வள்ளுவர்,   

    துயிலாத பெண் ஒன்று 

    காதலர்கள் நிறைய பேசுவார்கள். ஒருவரை மற்றவர் புகழ்ந்து, வர்ணித்து என்று ஆயிரம் இருக்கும். கூடவே சண்டையும் இருக்கும். கொஞ்சம் நிஜம் கொஞ்சம் பொய் என்று சண்டையிலும் பல வகைகள் உண்டு. இருவரில் யாருடைய அன்பு உயர்வானது என்று விவாதிக்கலாம். காதலில் யாருக்கு அவஸ்தை அதிகம் என்றும் விவாதிக்கலாம் ஒரு திரைப்படத்தில் நடிகர் கருணாஸ் காதலனும் காதலியும் பேசிக்கொள்ளும் ‘ம்ம் அப்புறம் ‘ என்ற sweet nothings ஐ கிண்டல் செய்வார்.  அழகன் படத்தில் நாயகனும் நாயகியும் விடிய விடிய பேசுவது ஒரு பாடல் காட்சியாக வரும்.

    புதுமைப்பெண் படத்தில் வைரமுத்து எழுதிய  காதல் மயக்கம் என்ற பாடல் வரிகள்  http://www.youtube.com/watch?v=7Qd2Hy2kpFs

     ஆண் : நான் தூங்கும் வேளை கனவுகள் தொல்லை

    பெண் : நான் தூங்கவில்லை கனவுகள் இல்லை

    இந்த பாடலில் வரும் மற்ற வரிகள் வழக்கமான தேகம் சிலிர்க்க மேகம் மிதக்க, உன் பாதமே வேதம்  போன்ற Cliche வரிகள். ஆனல் இந்த தூக்கம் கனவு பற்றிய வரிகள் முதல் முறை கேட்கும்போதே பிடித்த வரிகள்.  ஆண் பெண் இருவரும் தூக்கம் பற்றியும் கனவு பற்றியும்  அவரவர் நிலை சொல்வது போல்.ஆண் சொல்வதென்ன? அவன் தூங்கும்போது நிறைய கனவுகள் வருகிறதாம். அதனால் தொல்லையாம். இதற்கு பெண் சொல்லும் பதில்தான் சுவாரஸ்யம்.

     நான் தூங்கவில்லை கனவுகள் இல்லை

    மெய்யா…பொய்யா.. மெய்தான் ஐய்யா

    நான் தூங்கவில்லை கனவுகள் இல்லை 

    என்று சொல்கிறாள். ‘அடப்பாவி உன்னால் தூங்க முடிகிறது அதில் கனவு வருகிறது, வேறென்ன வேண்டும்? என்னைப்பார் எப்போதும் உன் நினைவில் இருக்கும் என்னால் தூங்கவே முடியவில்லை. அதனால் எனக்கு கனவே இல்லை என்று அவள் அனுபவிக்கும் வேதனை  சொல்கிறாள் இந்த வரிகளில் கொஞ்சம் இலக்கிய வாசம் .தேடினால் கம்பனிடம் போய் நிற்கிறது.

     துயில் எனக் கண்கள் இமைத்தலும் முகிழ்த்தலும்  துறந்தாள்;

    வெயிலிடைத்தந்த விளக்கு என ஒளி இலா  மெய்யாள்;

    சீதை அசோகவனத்தில்  உறங்கவேயில்லை. தூக்கம் என்று இமைகளை மூடுவதையும் திறப்பதையும் மறந்துவிட்டாள் என்ற கற்பனை. ஏன் இதை மறந்தாள்? வள்ளுவன் சொல்லும் விளக்கம் பாருங்கள்

    இமைப்பின் கரப்பாக்கு அறிவல் அனைத்திற்கே

    ஏதிலர் என்னும் இவ்வூர் 

    என் கண்கள் இமைத்தால் உள்ளிருக்கும் என்னவர் மறைவதை அறிந்து நான் கண்களை இமைப்பதில்லை என்று சாலமன் பாப்பையா உரையில் சொல்கிறார்.கம்பன் வேறு ஒரு இடத்திலும் இந்த தூங்காத நிலைப்பற்றி சொல்லும் வரிகள்

     துயில்இலை ஆதலின் கனவு தோன்றல

    அயல்விழி ஒரு கனவு அமைய நோக்கினேன்

    திரிசடை சீதையிடம் கூறுவது  – நீதான் தூங்குவதே இல்லையே அதனால்தான் உனக்கு கனவுகளே இல்லை. நான் கண்ட கனவை சொல்கிறேன் கேள் என்கிறாள். வைரமுத்துவின் புதுமைப்பெண் நாயகியும் தான் இதே நிலையில் இருப்பதை காதலனிடம் சொல்கிறாள்.

     உறவோடு விளையாட எண்ணும்

    கண்கள் உறங்காது உறங்காது கண்ணே

     என்று கண்ணதாசன் சொல்வதும் துயிலாத ஒரு பெண்தான். 

    மோகனகிருஷ்ணன்

    147/365

     
    • Arun Rajendran 12:05 pm on April 27, 2013 Permalink | Reply

      ”அவள் அனுபவிக்கும் வேதனை சொல்கிறாள்” -> வேதனை அல்லவே…பரிதவிப்பு / மோகம் நு சொல்லலாமா? இதுக்கு இணையா கம்ப இராமாயணத்துல
      ‘பண்ணே ஒழியா, பகலோ புகுதாது,
      எண் ஏ தவிரா, இரேவா விடியாது,
      உள் நோ ஒழியா, உயிர் ஓ அகலா,
      கண்ணே துயிலா; இதுவோ கடன் ஏ?’ பொருந்தி வருதுங்களா…

    • amas32 8:43 pm on April 28, 2013 Permalink | Reply

      Men are from Mars and Women are from Venus 😉 அதனால் காதல் வயப்படும் போது ஒருவர் உறஙுவதில்லை, கனவும் இல்லை. மற்றவர் உறங்கிக் கனவும் காண்கிறார். இதில் உயர்ந்தவர் தாழ்ந்தவர் இல்லை.

      amas32

    • Saba-Thambi 9:41 pm on April 29, 2013 Permalink | Reply

      இன்னொரு பாடல்…
      துயில்லாத பெண்ணொன்று கண்டேன்… (மீண்ட சொர்க்கம்)
      (http://www.youtube.com/watch?v=OvSf2xV2rjo)

  • mokrish 10:56 am on February 17, 2013 Permalink | Reply
    Tags: சொக்கன்   

    ரிப்பீ(பா)ட்டு 

    நண்பர் @nchokkan எழுதிய பொய்க்கும் மெய்க்கும் இடையே பதிவில் குறிப்பிட்டிருந்த மூடித்திறந்த விழி இரண்டும் பார் பார் என்ற பாடல்.இதில் .  சரணத்தின்  வரிகளில்  ஒரு வார்த்தை இரு முறை வருவது சுவாரஸ்யமாக இருக்கவே பாடலை முழுவதும் கேட்டேன். கவிஞர் இந்த விளையாட்டை  பல்லவியில் ஆரம்பித்து முதல் சரணம் வரை தொடர்கிறார். ஆனால் ஏனோ அடுத்த சரணத்தில் இந்த உத்தியை கைவிட்டுவிடுகிறார்.

    இது போல வேறு பாடல் உண்டா? கொஞ்சம் முத்துக்குளித்ததில் கிடைத்த  இரண்டு அருமையான பாடல்களை கவிஞர் கண்ணதாசன் இதே போல் எழுதியிருக்கிறார்.

    தேன் நிலவு படத்தில், ஏ. எம். ராஜா இசையில், அவரே பி. சுசீலாவுடன் இணைந்து பாடிய ’நிலவும் மலரும் பாடுது’ http://www.inbaminge.com/t/t/Then%20Nilavu/Nilavum%20Malarum.eng.html (கேட்டுக்கொண்டேயிருக்கலாம் என்று தோன்றுகிறது ) என்ற பாடலின் சரணத்தில்

          சிரித்து சிரித்து உறவு வந்தால் நிலைத்து வாழுமா
    மனம் துடித்து துடித்து சேர்ந்த பின்னே தோல்வி காணுமா
    சிரித்து சிரித்து உறவு வந்தால் நிலைத்து வாழுமா
    தந்தை பிரித்து பிரித்து வைப்பதனால் காதல் மாறுமா

    எல்லா வரிகளிலும் ஒரு வார்த்தையை இரண்டு முறை வைத்து ஒரு அந்தரங்க உரையாடலை பதிவு செய்யும் மாயம். அடுத்த சரணத்திலும் அதை தொடர்கிறார்

          முகத்தை முகத்தை மறைத்து கொண்டால் பார்க்க முடியுமா
    இன்று பார்த்து பார்த்து முடித்து விட்டால் நாளை வேண்டுமே
    முகத்தை முகத்தை மறைத்து கொண்டால் பார்க்க முடியுமா
    கணை தொடுத்து தொடுத்து மிரட்டும் கண்ணால் பார்க்கலாகுமா

    பேச்சு வழக்கில் இருக்கும் வார்த்தைகளை அடுக்கி ஆழமான கவிதை சொல்வது கண்ணதாசனுக்கு கை வந்த வித்தை.

    அடுத்த பாடல் இன்னும் விசேஷமானது. ஒரு பாடல் முழுவதும் இது போல் எழுத முடியும் என்று நிரூபிக்கும் கவிதை. வெண்ணிற ஆடை படத்தில் வரும் கண்ணன் என்னும் மன்னன் என்ற http://www.inbaminge.com/t/v/Vennira%20Aadai/Kannan%20Ennum%20Mannan.eng.html
    பாடலின் வரிகள் இதோ. எல்லா வரிகளிலும் ஒரு வார்த்தை இருமுறை வரும்

    கண்ணன் என்னும் மன்னன் பேரைச் சொல்லச் சொல்ல
    கல்லும் முள்ளும் பூவாய் மாறும் மெல்ல மெல்ல
    எண்ணம் என்னும் ஆசைப் படகு செல்லச் செல்ல
    வெள்ளம் பெருகும் பெண்மை உள்ளம் துள்ளத் துள்ள

    தென்றல் இன்று பாடும் பாடல் என்ன என்ன
    சின்னக் கிளிகள் சொல்லும் கதைகள் என்ன என்ன
    கண்ணும் நெஞ்சும் ஒன்றுக்கொன்று பின்னப் பின்ன
    என்னைத் துன்பம் செய்யும் எண்ணம் என்ன என்ன

    அக்கம் பக்கம் யாரும் பார்த்தால் வெட்கம் வெட்கம்
    அன்பே உன்னை நேரில் கண்டால் நாணம் நாணம்
    ஆசை நெஞ்சை சொல்லப் போனால் அச்சம் அச்சம்
    அன்றும் இன்றும் அதுதான் நெஞ்சில் மிச்சம் மிச்சம்

    அற்புதமான அமைப்பு. சுசீலா அவர்களின் தேன் குரலில் எல்லா வரிகளும் உயிர்பெற்று – அருமையான பாடல்.

    கண்ணதாசன் : அவர் கண்ணனுக்கு தாசன். நான் அவருக்கு தாசன்

    மோகன கிருஷ்ணன்

    078/365

     
    • amas32 (@amas32) 12:14 pm on February 17, 2013 Permalink | Reply

      நீங்கள் இங்கே பதிவெழுத தேர்வு செய்யும் பாடல்கள் அனைத்தும் நானும் சின்ன வயதில் கேட்டப் பாடல்கள் தான். ஆனால் அப்போழுது அனுபவித்ததில்லை. இப்பொழுது உங்கள் பதிவுகளினால் அனுபவித்து இரசிக்கிறேன்.

      கண்ணதாசனின் பாடல்களில் கீதையின் கருத்துக்கள் தான் இழையோடி நிற்கும். அது காதல் பாட்டாக இருந்தாலும் சரி தத்துவப் பாடலாக இருந்தாலும் சரி. கொடுத்து வைத்தவர்கள் நாம். மிகவும் எளிய முறையில் குழந்தைக்கு ஊட்டி விடுவது போல (bite size) கீதையின் கருத்துக்களை நமக்கு புகட்டி இருக்கார்.

      amas32

    • rajinirams 4:41 pm on February 17, 2013 Permalink | Reply

      அருமை. கவியரசரின் இன்னொரு பாடல் தொட்டுவிட தொட்டுவிட தொடரும்-குடும்ப தலைவன். விட்ட இடத்திலிருந்து தொடர்வது-மூன்று முடிச்சின் ஆடிவெள்ளி. நன்றி கலந்த பாராட்டுக்கள்.

c
Compose new post
j
Next post/Next comment
k
Previous post/Previous comment
r
Reply
e
Edit
o
Show/Hide comments
t
Go to top
l
Go to login
h
Show/Hide help
shift + esc
Cancel